Chùa Làng Vân – Bắc Giang

0
26
  • Tên gọi : Chùa Làng Vân , Diên Phúc Tự
  • Tọa lạc : Xã Vân Hà, Việt Yên, Bắc Giang
  • Năm xây dựng : từ thế kỷ XIV
  • Người xây dựng : chưa xác định
  • Phong tặng: Di tích kiến trúc nghệ thuật theo QĐ số 34/QĐ-BVH, Ngày 9/01/1990

Làng Vân – tên chữ là Yên Viên hay An Viên thuộc xã Vân Hà huyện Việt Yên , tỉnh Bắc Giang. Thời Lê, Yên Viên là lỵ sở của huyện Yên Viên, trấn Kinh Bắc, sau đó là của phủ Thiên Phúc.

Vân là một làng cổ nằm trên bãi bồi rộng lớn của sông Cầu(còn gọi là sông Như Nguyệt) . Phía bắc của làng có dãy núi Tiên Lát (Bổ Đà ) chắn ngang từ tây sang đông. Dòng sông Cầu hiền hòa chảy từ bắc xuống nam bao quanh làng như một vành đai ngọc tạo nên phong cảnh sơn thủy hữu tình.

Chùa Làng Vân – tên chữ Diên Phúc Tự – một danh lam cổ tích của xứ kinh bắc – nay thuộc tỉnh Bắc Giang.

Từ xưa, người dân Kinh Bắc đã truyền tụng câu ca dao:

“Thổ Hà gánh đất nặn nồi

Vạn Vân nấu rượu cho người ta mua”

Ở mảnh đất như bán đảo nhô ra sông Cầu này từ khi có những điểm tụ cư thành làng xóm đã định hướng vào ba mặt hoạt động kinh tế: nông nghiệp, thủ công nghiệp và thương nghiệp.Làng Vân là nơi sản xuất ra rượu đại trà ngon thơm nổi tiếng gần xa. Trong nghề nấu rượu, người dân làng Vân truyền lại rằng : Vào năm Chính Hòa nhị thập tứ niên (1694), dân làng Vân được vua mời vào cung lĩnh sắc phong thần. Khi đi , làng có mang theo long đình, cờ lọng và ba mâm rượu do người làng Vân nấu để làm quà dâng Vua. Rồi rượu Làng Vân đã được via Lê chấp nhận gọi là “Mỹ Tửu”, từ đó làng Vân càng thêm nổi tiếng gần xa. Những câu ca dao về nghề nghiệp được lưu truyền trong dân gian chính là niềm tự hào pha chút kiêu hãnh của người làng Vân :

“Ở đây ba bốn thuyền bè

Chiếc ra Hà Nội, chiếc về Vạn Vân

Vạn Vân có bến Thổ Hà

Vạn Vân nấu rượu, Thổ Hà nung vôi “

Hay:

Mão Điền đi bắt cá con

Thổ Hà gánh đất nung non nặn nồi

Đông Triều bán đá nung vôi

Vạn Vân nấu rượu cho người ta mua

Làng Vân – Yên Viên cũng có nghĩa là khu vườn yên tĩnh được chạy dài hơn 1km dọc theo sông Cầu. Đối diện với Làng Vân là làng Đại Lâm thuộc huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh (bên kia sông).

Phía Nam giáp làng Thổ Hà (cùng xã), phía bắc gần dãy núi Tiên Lát, phía đông là làng Quả Cam của huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. Vì ba mặt giáp sông nên muốn vào làng ta phải đi qua 3 bến đò ngang. Ở phía đông sang Làng Quả Cảm, phía Tây sang làng Đại Lâm, phía Nam qua làng Thổ Hà, đến ngã ba Đình Trám về thị xã Bắc Giang gần đây đã được đổ bê tông sạch đẹp vô cũng thuận tiện.

Làng Vân được chia làm 5 xóm với 2 trục đường chính từ phía bắc xuống phía nam. Đó là hai con đường lát gạch ở giữa làng và trước làng, từ đó chia tỏa vào các ngõ xóm theo kiểu cài răng lược.

Từ năm 1970 trở về trước, dân làng Vân chỉ sống bằng nông nghiệp, đời sống khó khăn vì ruộng ít người đông ,lại ở ngoài để nên năm nào cũng bị úng nhiều lần. Từ sau năm 1970 đến nay, được Nhà cho phép nấu rượu sắn kinh doanh, kinh tế làng Vân bắt đầu phát triển. Từ đó, nguồn sống chính của dân làng là nấu rượu và nuôi lợn.

“Ai về chợ Vạn thì về

Chợ Vạn có nghề nấu rượu nuôi heo”

Về phong tục tập quán, từ xa xưa làng Vân đã có hương ước khá chặt chẽ, chuẩn mực. Mọi người không kể sang, hèn, giàu, nghèo nếu đã sống ở làng đều phải tuân theo những quy định chung của làng.

Khi kinh tế phát triển thì văn hóa cũng hưng thịnh. Là một làng cổ, làng Vân có một mật độ di tích đình, đền, chùa dày đặc gồm 3 ngôi đền, 3 ngôi chùa, 1 ngôi đình, 1 khu văn chỉ. Tiếc rằng trong kháng chiến chống Pháp, các đình đã bị phá huỷ một phần, nay chỉ còn lại 2 đền và 1 ngôi chùa. Chùa Vân – Diên Phúc tự được nằm ở khu trung tâm (phía trước) làng Vân. Chùa quay mặt về hướng tây, nhìn ra bến sống sang làng Đại Lâm (Yên Phong – Bắc Ninh).

Theo tài liệu bia dựng chùa “Diên Phúc tự chung các điên bị ký” có niên đại Đức Long thất niên bát nguyệt – cốc nhật 1635 có ghi.

Phiên âm: “Nguyện cổ tích trịnh tướng quân, danh lam Diên Phúc Tự, thổ trạch chi điển tấn độ lưỡng biên giang chí An Phong huyện để lộ tam đoạn chẽ đồng tròn xứ tam bảo điền”.

Tạm dịch: Nguyên chùa Diên Phúc xưa là một danh lam do Trinh Tướng quân khởi tạo, có ruộng đất ao vườn từ hai bên bờ sông đến đò, lên ngã ba đường để đến xứ đồng Tràn (thuộc huyện An Phong là đất của tam bảo.

Tấm bia Trịnh tướng quân sự tích” không có niên đại ghi duệ hiệu chỉ ghi “Tiến triều phu , thượng tướng quân Trịnh tướng Công ngu Thanh Hoá nhân… Trịnh tướng quân hoàn Yên VGA xã, di truyền nho giáo giả… Theo tấm bia này thì Trinh tướng quân là người Thanh Hoá, làm quan thời Lê say về Yên Viên dạy học, truyền đạo, có làm một am nhỏ để thờ phật, thiêu hương trên khu đất hai bên bờ sông bến đò lên ngã ba đường để đến xứ đồng Tràn thuộc huyện An Phong. Được mọi người kính mô, sinh đồ ngưỡng vọng gọi tiên sinh là quan huấn học; Tháng 8 năm Canh Dần thì xây dựng hoàn hảo 28 gian chùa. và đặt tên là “Diên Phúc tự”. Sau khi mất, mộ chôn. tại bản xã, gần chùa Quảng Lâm.

Sau khi Trịnh tướng quân mất, nhà vua ban sắc phong thân hiệu. Nhân dân ở đây lập đền thờ ngay cạnh tam quan chùa gọi là đền Trung.

Cũng trong tấm bia ghi làm gác chuông chùa Diên Phúc có khắc: các quan viên lớn nhỏ xã thôn cùng các tín đồ sãi vãi thu góp tiền của từ năm Canh Ngọ đến năm Tân Mùi đúc chuông, xây đắp trong chùa. Năm Nhâm Thân lại làm gác chuông. Tiền của

mọi người công đức nhiều nên tháng 11 năm ấy (1630-1631 đến tháng 11/1632) xây tiếp một toà tam bao nữa. Còn trong tấm bia “Diên Phúc tự tạo khai bia ký” có niên hiệu Khánh Đức Tam niên – “năm Canh Dân lại hưng công, sãi vãi, | đã đóng góp tiền của mua thêm ao vườn cống vào chùa làm của tam quả, xây dựng một nhà tiền môn và hay dãy hành lang cộng là 28 gian nguy nga lộng lẫy. Năm chính hòa thứ 5 (1687) bản tự, sãi tòa hậu đường.

Năm 1688 xây tam quan. Tới năm | Hoà thứ 25 (1704) sự cụ ở chùa là Nguyễn Lốc tương phúc Đường phố Minh Thiền sư lại thêm đá nhà tiên đường và tam quan. Năm nh Hoà thứ 7 (1686) một người lập hậu, cúng vào hùa 44 sào ruộng. Năm 1707 đắp tượng La Hán. Năm thứ 10 (1714) tạc tượng đá hậu chùa. Năm Vĩnh Thinh thứ 12 (1716) tạc cây hương đá. Năm Vĩnh Thinh thứ 15 (1719) lại tạc cây hương đá nữa.

Như vậy, từ năm Vĩnh Tộ thứ 8 (1626) đến năm Vĩnh Thịnh thứ 3 (1707), trải qua 81 năm liên tục xây dựng, tu bổ, ngôi chùa mới được hoàn hảo. Biết bao công sức, tiền của bỏ ra trong suốt 8 thập kỷ mới tạo dựng được một công trình kỳ vĩ như vậy.

Cùng với thời gian, sự khắc nghiệt của thiên nhiên, mưa nắng, bão lụt, ngôi chùa lại bị xuống cấp. Tới năm 1949, dân làng lại phải trùng tu, bỏ hết đao tâu kẻ góc, cắt nối chân cột nâng phật điện lên. Và để tồn tại đến hôm nay, chùa Diên Phúc còn phải qua rất nhiều lần tu sửa nữa. Năm 1989, được sự quan tâm của ngành văn hóa, toàn thể nhân dân làng Vân lại xây lại tam quan có gác chuông bế thế, dựng lại bia ở sân trước cửa chùa thành 2 dãy với 100 chiếc.

Chùa Diên Phúc được kiến trúc theo kiểu “nội công ngoại quốc” hoành tráng với kiểu dáng đặc sắc, điêu khắc tinh xảo.

Tam quan chùa cao hơn 7m, rộng 11m có 3 cửa vòm cuốn. Cửa Phật chính bằng gỗ lim bóng long rộng lắm, cao gần 3m trên chạy chữ thọ dưới ngũ phúc kênh bong, tả hữu hai bên là cửa pháp, cửa tăng rộng mở đón khách hành hương lễ Phật.

Qua tam quan là một sân rộng. Trước cửa tiền đường, tam bảo rợp bóng cây xanh. Hơn 100 tấm bia được xếp đặt đều tăm tắp chạy dài đến cửa tiền đường với nhiều dáng vẻ: cái có mái, cái đế không, có bia tứ diện, lại có bia 2 mặt, 1 mặt, cái to, cái nhỏ, cái bằng đá xanh, cái là đá đỏ… tất cả uy nghi tĩnh tại. Cả một “rừng bia” nhắc nhở mọi người đến vãng cảnh nơi đây nhớ về lịch sử “Danh lam Diên Phúc tự” như tấm bia dựng năm Khánh Đức thứ 13 (1651) đã khẳng định:

“Đệ nhất Kinh Bắc

Thập nhị xứ thừa tuyên”

Tiên đường 7 gian có mái chồng cao rộng nối liền thượng điện 3 gian với cả thế giới chư phật sơn thếp vàng son, uy nghi mỹ lệ. Với kiểu kiến trúc con chồng đấu kê, nối đầu cột cái giúp cho tiền đường nâng được chiều cao mà vẫn vững chắc, khác hẳn với những ngôi chùa cùng thế hệ. Tiền đường được kết cấu thượng tứ hạ ngũ với 8 vì kèo, mỗi vì 4 hàng chân cột, sừng sững uy nghi khiến cho tiền đường thoáng rộng, khoáng đại mà dung dị, thể hiện lòng bao dung nhân từ của phật đối với con người. Ở đây ta còn thấy 3 bức cốn trước được tạo tác tinh xảo thể hiện sự tài khéo léo tuyệt vời các nghệ nhân cổ với các đề tài ”Cửu long tranh châu”,”Tiên múa”,”Rồng mẹ vờn con”… trong đó hình tượng con rồng thể hiện nhiều nghệ thuật thời Mạc.Đặc biệt hình mây mui mác(mây lửa) xuất hiện khá sớm ở đây.

Qua tiền đường, ta gặp hai dãy hành lang, mỗi in được kết cấu con chồng giá chiêng, kê đấu  hoa sen . Hai dãy tượng mỗi dãy 6 vị La Hán ở các tư thế nhau. Cuối 2 dãy hành lang là nhà chung cũng kết cấu thương con chồng, hạ kẻ chàng, hơ tứ hạ ngũ, có đấu kế hoành với 4 hàng chân, hàng 8 cột được xếp đều tăm tắp và nối thêm hàng cột hiện bằng kiểu kèo cổ ngỗng khiến chung hàng thoáng rộng, thuận tiện cho việc hành lễ, thuyết pháp, hội họp.

Cùng với vẻ đẹp hài hòa giữa cảnh quan ngoại thất với kết cấu nội thất là vẻ đẹp uy linh của tuyến tượng trên thượng điện và lớp lớp hoành phi câu đối, được sơn thếp rực rỡ. Tất cả đều là những tác phẩm điêu khắc tuyệt vời của các nghệ nhân cổ – nghệ thuật điêu khắc gỗ thế kỷ XVII.

Toà hậu đường cao hơn thượng điện cũng năm hàng chân cột, kèo cổ ngỗng, kết cấu thương con chồng, hạ giá chiêng, kẻ chàng chắc khoẻ vững chãi làm nhà tổ thờ các vị sư trụ trì ở chùa này.

Với số lượng đồ sộ, chùa Vân hiện còn lưu giữ 102 tấm bia các loại, 2 pho tượng đá, 3 rùa đá, 3 pho tượng đồng, 1 đỉnh, 1 chuông, 1 bát hương, 1 cây đèn bằng đồng và hàng trăm hiện vật là tượng gỗ cổ, mâm bồng, cây nến, chấp kích, hoành phi câu đối bằng gỗ được sơn thếp rực rỡ cùng hàng trăm hiện vật sành sứ khác.Đó thực sự là những di vật quý hiếm, có giá trị về nhiều mặt trong việc nghiên cứu lịch sử, kiến trúc, tôn giáo, văn hóa dân gian, điêu khắc nghệ thuật.

Chùa Làng Vân – Diên Phúc tự đã được Nhà nước, xếp hạng là di tích kiến trúc – nghệ thuật theo quyết định 34 VH/QĐ ngày mồng 9 tháng 1 năm 1990.

Hằng năm vào ngày 17 tháng giêng âm lịch, là hội thượng nguyên.Nhân dân các làng xã bên cạnh đến lễ chùa rất đông.Các bà, các chị mặc quần áo đẹp sắm sửa lễ vật ra chùa làm lễ cầu mát, cầu phúc lộc, mong cho một năm mới được mọi sự tốt lành.Ngoài việc tế lễ, hội chùa Vân còn có các hình thức khác như hát quan họ, làm trò nhà phật và một số trò chơi rất vui nhộn.

Chùa làng Vân (Diên Phúc tự) thuộc xã Vân Hà huyện Việt Yên đã được người xưa ví như một hoa lan ở trấn Kinh Bắc: với kiểu kiến trúc hoành tráng, sự chạm khắc tinh tế, bố cục nội ngoại thất hoàn hảo, cộng với số lượng hiện vật phong phú, đặc biệt là hơn một trăm tấm bia đá, cùng với hàng chục pho tượng gỗ cổ ở chùa Vân là những di vật rất quý hiếm, có giá trị về nhiều mặt giúp cho việc nghiên cứu khoa học, lịch sử, kiến trúc, tôn giáo, văn hóa dân gian, điêu khắc nghệ thuật…

Chùa Diên Phúc hôm nay và sau này vẫn sẽ mãi là một “danh lam cổ tích” rất đáng tự hào của người dân xứ Bắc và mỗi con người Việt Nam.

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên đăng nhập