Chùa Ngọt – Bắc Giang

0
77
  • Tên gọi: Chùa Ngọt, Chùa Khai Nghiêm, Chùa Vọng Nguyệt
  • Tọa lạc : Thông Vọng Nguyệt, xã Tam Giang, huyện Yên Phong, Bắc Giang.
  • Năm xây dựng : Năm Quý Dậu,năm 1333
  • Người xây dựng : Công chúa Nguyệt Sinh thời Lý.
  • Phong tặng : Đã xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia theo quyết định số 35/2005/QĐ-BVHTT ngày 22 tháng 8 năm 2005.

Ngọt là tên nôm của thôn Vọng Nguyệt, xã Tam Cang, huyện Yên Phong, Bắc Giang.

Chùa do công chúa Nguyệt Sinh thời Lý xây ung Năm Quý Dậu, niên hiệu Khai Hựu 5 (1333) đời Tên được trùng tu do Hoả đâu Chu Tuế Toại người bản xã đứng ra hương công, qui mô to rộng, gần 7 năm mới xong. Tại đây có bia Khai Nghiệm bị ký do Hàn lâm học sĩ Trương Hán Siêu Soạn, văn bia ghi việc trùng tu. Bia tạo năm Khai Hựu 11 (1339), được khắc lại năm Cảnh Thịnh 5 (1787). Đó là tấm bia có giá trị nhất đối với di tích lịch sử chùa Ngọt trên và có vị trí quan trọng trong lịch sử văn học Việt Nam. Chùa Ngọt còn 2 tấm bia khác là bia tạo năm Dương Hoà 8 (1643) do Ngô Hiến Mai soạn và bia tạo năm Vĩnh Thịnh 1 (1705). Chùa có nhiều bức hoành phi, . nhiều cuốn thư và câu đối khảm trai rất tinh xảo. Mỗi cuốn thư là một bài thơ, viết dạng chữ thảo thật bay bướm. Chùa còn 1 quả chuông to tạo năm Cảnh Thịnh 7 (1799), bài văn khắc trên chuông là của Khâm thục Đặc tiến vinh lộc Thượng đại phu, Bí thư thực Trực học sĩ Nghĩa Trạch hầu Nhữ Công Liêu soạn.

Vọng Nguyệt là một vùng quê văn hiến lâu đời, nơi đã sản sinh ra trạng Ngọt (Hứa Tam Tỉnh)… nơi có những bãi đậu xanh mướt và nghề kéo tơ óng vàng. . Vọng Nguyệt nằm ven sông Cầu nước chảy lơ thơ, đãt ừng chứng kiến nhiều chiến công lịch sử của Lý Thường Kiệt và ngày nay đang vươn lên mạnh mẽ.

Hoàng Lê

Chùa Khai Nghiêm Vọng Nguyệt đã trải qua nhiều năm tháng nên một phần do thiên nhiên và một phần do chiến tranh đã làm cho ngôi chùa bị xuống cấp, nhất là toà Tam Bảo. Để bảo tồn di sản quý báu của làng, tháng 9 năm 1995 chi bộ Vọng Nguyệt họp bàn và ra nghị quyết trùng tu ngôi Tam Bảo. Nghị quyết của chi bộ được toàn dân Vọng Nguyệt đồng tình hưởng ứng. Lãnh đạo thôn cử ra ban kiến thiết để trùng tu Tam Bảo. Sau hơn 3 tháng xây dựng được sự tham gia đóng góp của toàn dân, đặc biệt là giới cụ bà đã góp công, góp của với lòng hảo tâm công đức của con em Vọng Nguyệt sống xa quê cùng quý khách thập phương đã tạo được nguồn kinh phí trên 100 triệu đồng đủ để trùng tu ngôi Tam Bảo. Đến ngày 20 tháng giêng năm 1996 làng Vọng Nguyệt vui mừng mở hội khánh thành ngôi Tam Bảo chùa làng.

Sau hơn 10 năm thực hiện công cuộc đổi mới, đời sống kinh tế của các hộ gia đình Vọng Nguyệt ngày một phát triển. Tháng 11 năm 2001 được sự nhất trí của chi bộ, lãnh đạo thôn đã động viên toàn thể các gia đình trong thôn, cùng con em Vọng Nguyệt sống xa quê và quý khách thập phương đóng góp công đức được gần 100 triệu đồng trùng tu nhà tổ, nhà mẫu, nhà khách của chùa làng thêm khang trang to đẹp hơn. Sau hơn 2 tháng xây dựng ngày 24/02/2002 thôn Vọng Nguyệt long trọng tổ chức lễ hội khánh thành công trình trùng tu chùa làng.
Chùa Khai Nghiêm Vọng Nguyệt được xây dựng, bảo tồn và trùng tu từ cổ xưa đến nay, để có được ngôi chùa cổ kính, bề thế. Chùa làng đã được đón nhiều nhà sư về trụ trì qua nhiều thời gian. Những hoạt động phật giáo của nhà chùa, đều được các nhà sư trụ trì đúng hướng và có hiệu quả, đã tạo được sự đoàn kết cộng đồng thôn xóm, tạo nếp sống lành mạnh góp phần xây dựng quê hương Vọng Nguyệt ngày một đổi mới và phát triển. Với hơn 10 năm về trụ trì chùa làng sư thầy Diệu Thức đã đóng góp tích cực vào phong trào xây dựng cảnh quan chùa làng ngày thêm tố hảo.
Chùa Khai Nghiêm Vọng Nguyệt được xây dựng từ thời cổ xưa với địa thể và phong cảnh đẹp. Chùa có những toà nhà cổ kính được bảo tồn và trùng tu với những pho tượng phật được tạc toàn bằng gỗ quý với kỹ thuật điêu luyện. Đặc biệt nhà chùa còn bảo tồn được tâm bia đá cổ ghi văn bia của nhà Hàn Lâm Học Sỹ Trương Hán Siêu thời triều Trần có giá trị lịch sử quý báu. Chùa Khai Nghiêm Vọng Nguyệt đã từng trải qua các thời kỳ và tại nơi đây đã diễn ra những sự kiện quan trọng góp phần vào công cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ giành thắng lợi.
Chùa Khai Nghiêm Vọng Nguyệt vinh dự được nhận “Bằng xếp hạng di tích lịch sử Quốc gia”. Cùng chung niềm tự hào với toàn dân Vọng Nguyệt ông Hồng Trạch có bài thơ để viết về ngôi chùa quê hương:

Khai Nghiêm cổ tự đại danh Nam
Công chúa Nguyệt sinh chọn cảnh quan
Hổ phục Phương Tây hòn Thất Diệu
Rồng chầu phía Bắc dải Điềm Giang.
Lưu danh bia đá thiên niên kỷ
Vang vọng chuông đồng khúc nhặt khoan
Di sản thiêng liêng viên ngọc quý
Trường tồn sáng mãi với thời gian.

Khai Nghiêm tự bi ký

開嚴寺碑記  

像教由設,乃浮屠氏度人方便。蓋欲使愚而無知,迷而不悟者,即此以為回向白業地。乃其徒人之狡獪者,殊失苦空本意,務占名園佳境,以金碧其居,龍象其眾,當世留俗豪右輩,又徒而晌應。故凡天下奧區名土,寺居其半。緇黃皈之,匪耕而食,匪識而衣。匹夫匹婦往往離家室,去鄉里,隨風而靡。

噫,去聖逾遠,道之不明。任師相者,既無周召以首風化,州閭鄉黨。又無庠序以申孝弟之義,斯人安得不皇皇顧而之地,亦勢使然也。維北江路上畔,如兀甲次二社開嚴寺乃李朝月生公主所創也。其面勢則僊山望其南,甜江抱其北,一方形勝,實萃於斯。依昔規模隳祀無幾,於是內人火頭周歲遂倡率鄉人并力重新,繇開祐五年癸酉,越七年乙亥畢工。佛教僧房畢仍舊貫。落成之日闔培境矣耄莫不合掌贊嘆以為月生復生也。戊寅冬自來天長求予文以為記。且曰:『寺故有鐘,金始代石,若非記實,恐泯前蹤』。

予謂:寺廢而興,故非吾意,石立而刻何事吾言。方今聖朝欲暢皇風以救穨俗,異端在可黜,正道當復行。為士大夫者非堯舜之道不陳前,非孔孟之道不著述。顧乃區區與佛氏囁嚅,吾將誰欺。雖然歲常為內密院吏,習於曹事,晚泊士宦,好舍施,固辭厚祿,奉身而退。是吾所願學而未能也。是可書也。

開祐十一年己卯歲二月十五日。正議大夫翰林學士知制誥兼僉知內密院事掌寶賜金魚袋鴉水張漢超升甫記。

Khai Nghiêm tự bi ký

Tượng giáo do thiết, nãi phù đồ thị độ nhân phương tiện. Cái dục sử ngu nhi vô tri, mê nhi bất ngộ giả, tức thử dĩ vi hồi hướng bạch nghiệp địa. Nãi kỳ đồ chi giảo khoái giả, thù thất khổ không bản ý, vụ chiếm danh viên giai cảnh, dĩ kim bích kỳ cư, long tượng kỳ chúng, đương thế lưu tục hào hữu bối, hựu tòng nhi hưởng ứng. Cố phàm thiên hạ áo khu danh thổ, tự cư kỳ bán. Tri hoàng quy chi, phỉ canh nhi thực, phỉ thức nhi y. Thất phu thất phụ vãng vãng ly gia thất, khứ hương lý, tuỳ phong nhi my.

Y! Khứ thánh du viễn, đạo chi bất minh. Nhậm sư tướng giả, ký vô Chu Thiệu dĩ thủ phong hoá, châu lư hương đảng. Hựu vô tường tự dĩ thân hiếu đễ chi nghĩa, tư nhân an đắc bất hoàng hoàng cố nhi chi tha, diệc thế sử nhiên dã. Duy Bắc Hà lộ thượng bạn, Như Ngột giáp Thứ Nhị xã Khai Nghiêm tự nãi Lý triều Nguyệt Sinh công chúa sở sáng dã. Kỳ diện thế tắc Tiên sơn vọng kỳ nam, Điềm giang bão kỳ bắc, nhất phương hình thắng, thực tuỵ ư tư. Y! Tích quy mô, huy dĩ vô kỷ, ư thị Nội nhân hoả đầu Chu Tuế toại xướng suất hương nhân tịnh lực trùng tân, do Khai Hựu ngũ niên Quý Dậu, việt thất niên Ất Hợi tất công. Phật giáo tăng phòng, tất nhưng cựu quán. Lạc thành chi nhật, hạp cảnh trĩ mạo, mạc bất hợp chưởng tán thán, dĩ vi Nguyệt Sinh phục sinh dã. Mậu Dần đông, tự lai Thiên Trường; cầu dư văn dĩ vi ký. Thả viết: “Từ cố hữu chung, kim thuỷ đại thạch; nhược phi ký thực, khủng dẫn tiền tung”.

Dư vị: Tự phế nhi hưng, cố phi ngô ý; thạch lập nhi khắc hà sự ngô ngôn? Phương kim thánh triều, dục sướng hoàng phong dĩ cứu đồi tục; dị đoan tại khả truất, chính đạo đương phục hành. Vi sĩ đại phu giả, phi Nghiêu Thuấn chi đạo bất trần tiền, phi Khổng Mạnh chi đạo bất trước thuật, cố nãi khu khu dữ Phật thị nhiếp nhu, ngô tương thuỳ khi? Tuy nhiên, Tuế thường vi Nội mật viện lại, tập ư tào sự, vãn bạc sĩ hoạn, hiếu xả thí, cố từ hậu lộc, phụng thân nhi thoái, thị ngô sở nguyện học nhi vị năng dã, thị khả thư dã.

Khai Hựu thập nhất niên Kỷ Mão tuế, nhị nguyệt thập ngũ nhật. Chính nghị đại phu, Hàn lâm học sĩ, Tri chế cáo kiêm Thiêm tri nội mật viện sự, Chưởng bảo tứ kim ngư đại nha thuỷ Trương Hán Siêu Thăng Phủ ký.
Bia chùa Khai Nghiêm ở thôn Vọng Nguyệt, xã Tam Giang, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh, kí hiệu thác bản 23637-38. Bia cao 117cm, rộng 40cm, trán hình rồng chầu vào ô chữ ở giữa, diềm trang trí dây hoa cúc. Toàn văn chữ Hán, mờ một số chữ. Văn bia do Trương Hán Siêu soạn, khắc năm Khai Hựu thứ 11 (1339), đến năm Cảnh Thịnh thứ 7 (1797) khắc lại. Văn bia này từng được chép trong Hoàng Việt văn tuyển (ký hiệu A.3163/1-3), lại có thể tìm thấy văn bia này được chép trongThế thứ kiến văn tùng ký 世次見聞叢記 (A.326/1-2, soạn năm Minh Mệnh thứ 14 – 1833).

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên đăng nhập